Slavernijverleden

Op deze pagina vind je een overzicht van onderzoek, publicaties, onderwijs en locaties die inzicht geven in het slavernijverleden van Delft. De bronnen helpen je om dit verleden beter te begrijpen en om zelf verder onderzoek te doen.

20240701 Presentatie Boekje Slavernijverleden

Slavernij en het koloniale verleden van Delft

Delft was geen buitenstaander in het koloniale netwerk waarin slavernij centraal stond. De stad huisvestte een kamer van zowel de Verenigde Oost-Indische Compagnie als de West-Indische Compagnie. Daarnaast waren Delftenaren betrokken bij handel in goederen die door tot slaaf gemaakte mensen werden geproduceerd. Slavernij bleef daardoor geen abstract begrip: inwoners kwamen ermee in aanraking, soms ook heel direct. In enkele gevallen namen zij tot slaaf gemaakte mensen mee naar Delft, waar zij als bediende moesten werken.

Onderwijsmateriaal

Speciaal voor middelbare scholen bieden we een les aan over het slavernijverleden. Ga voor meer informatie naar de Themales Slavernijverleden van Delft.

Bezoek de locaties in Delft

Verschillende locaties en gebouwen herinneren aan het slavernijverleden van Delft. Bezoek ze tijdens een wandeling. Begin bij de Oude Kerk aan de Oude Delft. De wandeling eindigt daar ook weer.

Op de website Mapping Slavery vind je een Delftse plattegrond met locaties die met het slavernij- en koloniale verleden verbonden zijn. Per locatie is er een beschrijving van dit Delftse erfgoed en/of de voormalige bewoners.

Op de website Achter de Gevels van Delft staan goed gedocumenteerde historische verhalen over allerlei panden in Delft, en hun bewoners. Hier vind je ook een overzicht van Delftse huizen met een slavernijverleden.

Duik de collecties in en doe zelf onderzoek

Wil je onderzoek doen naar het slavernijverleden van Delft? We hebben de belangrijkste bronnen en praktische onderzoekstips verzameld: Bronnen slavernijverleden

31 verhalen

1335 1

Willem en Dirk van Hogendorp

Willem van Hogendorp vertrekt vanuit Delft naar Java en pleit voor betere behandeling van slaafgemaakten. Zijn zoon Dirk werkt dat idee verder uit — tot een toneelstuk dat in Delft wordt gedrukt.

Pieter Cnoll, Cornelia Van Nijenrode and Their Daughters, by Jacob Coeman

Soerapati begint zijn leven in Batavia als slaafgemaakte van een Delftse koopman. Hij eindigt het als militaire leider die de VOC decennialang tart.

66317

Hendrik Dannenburg

Het Weeshuis aan de Oude Delft stuurt eeuwenlang jongens de zee op. Als ze niet terugkomen, verdient het tehuis daar aan.

Wybo Fijnje Possibly by Taco Scheltema I

Wijbo Fijnje brengt in 1778 de slavernij op de agenda van een invloedrijk Delfts gezelschap. Het onderwerp wordt serieus besproken, maar tot actie komt het niet.

Elmina Johannes Vingboons

Adrianus Schoonheijd

Vanuit het slavenfort Elmina in Ghana worden slaafgemaakten verscheept over de Atlantische Oceaan. De Delftenaar die er de baas is, laat bij zijn dood een erfenis na die terechtkomt in Delft.

Delft Oude Kogelgieterij

Kruitmakerij Van Hoorn

Op de plek van de huidige Kogelgieterij staan in de zeventiende eeuw kruitmolens die de VOC bewapenen. Via een overname raakt de locatie verbonden aan plantages in Zuid-Amerika waar slaafgemaakten werken.

Ng 477

Justus Gerardus Swaving

Justus Gerardus Swaving trouwt met de dochter van een plantagehouder en komt zo op een plantage in Berbice terecht. Hij wil het anders doen dan zijn voorgangers. Het loopt grondig mis.

67435

Jan van Angola komt als slaafgemaakte jongen via Brazilië in Delft terecht en groeit op in het Weeshuis. Jaren later verdwijnt hij spoorloos, vermoedelijk terug naar Afrika waar zijn verhaal begon.

68709

Maria Zara Johanna Niabi

In de Delftse doopboeken duiken soms mensen van kleur op, vaak naamloos. Niabi is een uitzondering: van haar kennen we de naam, de herkomst en het verhaal achter haar doop.

Franco Pauw (1714 1776), by Mattheus Verheyden

Honderd en elf schepen worden gebouwd in opdracht van de VOC-Kamer Delft. Hun namen vertellen een verhaal over macht, status en de mensen die de dienst uitmaakten.

Downloaden (1)

Slaafgemaakten worden verkocht via volmachten, opgesteld bij de Delftse notaris. Gewone administratie voor buitengewoon onrecht.

Plate 2 Retreat of Lt Brady

Susanna Sara Dier

Als een slavenopstand in haar omgeving bloedig wordt neergeslagen, vlucht Susanna Sara Dier naar Delft. Ze neemt een dochter mee — en één of meer voormalige slaafgemaakten.

Sk a 816

Van Riebeeck-Van Linschoten

Gerard Cornelis van Riebeeck is een achterkleinzoon van Jan van Riebeeck en secretaris van Delft. Zijn vermogen is diep verweven met plantages in Suriname en aandelen in de VOC.

R M12066 Delft Oude Delft 36

Rachel Overgaauw

Rachel Overgaauw erft via haar familie obligaties op meerdere Surinaamse plantages. Haar zoon Cornelis woont later op de Oude Delft en wordt burgemeester van Delft.

Large 53ac1cbfdb99233e7c1d06d8151ff935535cf8e5

Rijklof van Goens

Als de schatrijke familie Van Goens in 1687 overlijdt op zee, beheert de Delftse Weeskamer hun nalatenschap. Tussen de papieren duikt een bijzonder document op: een vrijkoopakte van een slaafgemaakte familie.

Rp P Ob 47.415

Jasmina komt nauwelijks voor in de archieven, maar één document vertelt haar verhaal: het testament van de Delftenaar die haar liet vrijkopen.

Man, Cornelis De Stilleben Mit Frankfurter Fayencevase Historisches Museum Frankfurt

Een zwarte bediende

Op een schilderij van Delftse meester Cornelis de Man staat een zwarte jongen afgebeeld tussen luxe objecten. Hij heeft geen naam gekregen, het vaasje wel.

Mierevelt, Michiel Van Graeff, .arent Jacobsz Van Der Gemeente Musea, Delft

Arent Jacobsz van der Graeff

De familie Van der Graeff levert eeuwenlang burgemeesters aan Delft en bewindhebbers aan de WIC en VOC. Macht, geld en koloniale handel gaan in deze familie hand in hand.

R M12008 Delft Oude Delft 121

Hannibal en Aurelia

Hannibal en Aurelia komen als bedienden mee naar Delft vanuit Batavia. Ze worden gedoopt, krijgen een erfenis en worden met ere begraven in de Oude Kerk.

B 2 37 Tom Haartsen

Gomban komt in 1712 als bediende mee naar Nederland en verdwijnt daarna spoorloos uit de archieven. De jongen die hij verzorgde, wordt later burgemeester van Delft.

Ng 2013 22 19

Catharina Verhoeff

Catharina Verhoeff groeit op in Delft. Haar vader vertrekt naar Suriname om te werken op een plantage. Na zijn dood krijgt Catharina een erfenis. In de papieren staat iets opvallends dat veel zegt over die tijd.

Sk a 4988

Cupido van Nias

Cupido van Nias krijgt een naam die niet van hemzelf is. Hij wordt meerdere keren verkocht, telkens voor een hogere prijs. Zijn verhaal laat zien hoe mensen als bezit werden verhandeld.

Rp T 00 1751

Soms wordt gedacht dat slavernij in Azië minder zwaar was. Het verhaal van Roeland Palm laat iets anders zien. Namelijk dat slaafgemaakten in Sumatra wel degelijk zwaar werk doen.

132589

Emile Jules Ferdinand Bousquet verlaat Delft en wordt tabakshandelaar op Java. Als de slavernij in Nederlands-Indië wordt afgeschaft, laat hij vijf mensen vrij — en stuurt de rekening naar de overheid.

N K2738

Hugo van ’s-Gravesande

Hugo van ’s-Gravesande is brouwer en bestuurder in Delft. Hij verdient goed en krijgt invloed. Via de handel overzee raakt hij betrokken bij slavernij. Zijn beslissingen hebben gevolgen ver buiten de stad.

1280px Portret Van Philippus Baldaeus En Gerrit Mossopotam Rijksmuseum Sk a 1299

Philippus Baldaeus

De Delftse dominee reist voor de VOC naar Azië en schrijft over het leven daar. In zijn werk beschrijft hij hoe mensen in slavernij terechtkomen.

Downloaden

Een eerste kenmerk van slavernij is dat mensen konden beschikken over andermans leven. Wie tot slaaf gemaakt was, verloor de zeggenschap over zijn of haar eigen leven. De eigenaar kon met de slaafgemaakte doen en laten wat hij wilde. Zo kwam onder andere Wange van Bali in Delft terecht. Hij werd bij zijn moeder weggehaald en meegenomen naar de Republiek.

Standbeeld Piet Hein in Delfshaven Beklad Met Leuzen

Piet Hein en het slavernijverleden

Piet Hein staat bekend als zeeheld. Maar zijn beroemde verovering van de Zilvervloot heeft ook een andere kant. Het zilver en de opbrengsten spelen een rol in de uitbreiding van slavernij.

Slavernijverleden Boekje Kaft

Publieksboek Slavernijverleden van Delft

Iedereen die hierin geïnteresseerd is kan een gratis exemplaar ophalen of aanvragen bij het Stadsarchief.

Presentatie Rapport Slavernijverleden Delft 1 20 Juni 2023 Web 2

Het slavernijverleden van Delft

In het kader van het herdenkingsjaar slavernijverleden gaf de gemeente Delft opdracht aan Stadsarchief Delft om deze geschiedenis te onderzoeken. Het was nodig om deze leemte in de geschiedenisboeken op te vullen en om verhalen van verschillende kanten te kunnen bezien.