Archeologie
Van veel eeuwen uit de geschiedenis van Delft zijn nauwelijks geschreven bronnen bewaard gebleven. Archeologisch onderzoek maakt het mogelijk om deze vroege periode toch te begrijpen. In deze bundel staan verhalen van archeologen die in Delft onderzoek doen en nieuwe inzichten uit de bodem naar boven halen.
Archeologen zoeken sporen uit het verleden
In Delft is veel archiefmateriaal door een stadsbrand in de 16e eeuw verloren gegaan. Hierdoor hebben we weinig documenten over vroegere eeuwen. Archeologie vult deze leemtes aan en is er telkens bij betrokken, als er bouwprojecten in de stad plaatsvinden. Daarbij documenteren ze sporen in de bodem. Denk daarbij aan funderingen, gebruiksvoorwerpen en zelfs afval. Al deze objecten uit vroegere tijden geven informatie over hoe en waar mensen in Delft leefden.
Onderzoek doen in en onder de stad
Archeologen doen onderzoek bij bouwprojecten, herinrichtingen en opgravingen in de hele stad. Soms gaat het om grote onderzoeken, soms om kleine vondsten. Samen leveren deze onderzoeken een steeds completer beeld op van de ontwikkeling van Delft door de tijd heen.
Van vondsten naar verhalen
In deze bundel lees je artikelen over archeologisch onderzoek in Delft. De verhalen laten zien hoe archeologen werken, wat zij vinden en wat deze vondsten vertellen over het verleden van de stad. Het gaat om losse onderzoeken die geen deel uitmaken van een andere verhalenbundel, maar samen laten zien hoe rijk de Delftse bodem is.
Zoals de naam al zegt, bevinden zich onder de Gasthuisplaats in Delft resten van een Middeleeuws ziekenhuis. Een kapel, beerputten en eeuwenoude muren vertellen meer over de geschiedenis van deze plek.
DAR130 is een specialistisch onderzoeksrapport over het ontstaan en de bodemopbouw van Westland-Delfland. Het rapport vormt de wetenschappelijke onderbouwing van landschapskaarten die zijn gemaakt voor de Atlas van het Westland (2016) en is bedoeld voor archeologen, geologen en andere professionals die werken met bodem- en landschapsgegevens.
Was de 14de-eeuwse kelder ooit de bierkelder van een brouwerij? Deze vraag zullen we waarschijnlijk nooit met zekerheid kunnen beantwoorden. De middeleeuwse archieven van Delft, met daarin de namen en de beroepen van de bewoners, zijn door twee branden grotendeels verloren gegaan. Maar er zijn directe aanwijzingen dat het evenwel om een brouwerij gaat.
De pas uitgegraven ruimtes op het Heilige Geestkerkhof 17 zijn middeleeuwse kelders geweest uit verschillende periodes. De eerste kelder is gedateerd op laat 15e eeuw en de tweede kelder komt uit de vroeg 14e eeuw en is daarmee de oudst-ontdekte kelder in Delft.
Begin 2018 zijn twee middeleeuwse kelders ontdekt door een gat in de vloer in het pand op het Heilige Geestkerkhof 17.
Onder het pand aan het Heilig Geestkerkhof zijn twee bijzondere middeleeuwse kelders gevonden. Archeologie Delft en Monumentenzorg hebben deze kelders samen onderzocht. In de toekomst krijgt één van de kelders zijn oude functie weer terug: die van bierkelder.
Bier speelde een grote rol in de geschiedenis van Delft. Het was volksdrank nummer één en groeide uit tot een belangrijk exportproduct. De stad werd zelfs een van de grootste biercentra van Holland.
Bij archeologisch onderzoek in een Delftse gracht zijn twee bijzondere houten ballen gevonden. Het blijkt te gaan om kegelballen die zijn te koppelen aan een sociëteit waar deze sport al eeuwen wordt beoefend.
Bij een opgraving bij bedrijventerrein Ruyven zijn uitzonderlijk goed bewaarde resten gevonden van een houten boerderij uit de elfde eeuw.
Tijdens werkzaamheden aan een nieuw bolwerk bij de Spoorsingel vonden archeologen een oude afvalkuil uit de 14e eeuw. Hoewel het misschien klinkt als een kuil vol rommel, is het voor ons een schatkist aan informatie. Een zak grond uit deze kuil vertelt ons namelijk precies wat de inwoners van Delft vroeger aten en dronken.
DAR128 beschrijft hoe archeologisch onderzoek in kleine stappen kan leiden tot grote inzichten. Door tientallen kleinschalige opgravingen in de Delftse binnenstad te combineren, kon voor het eerst de ruimtelijke ontwikkeling worden gereconstrueerd van het Clarissenklooster en het latere artilleriemagazijn aan de Paardenmarkt.
De schaats is bij uitstek een Nederlands vervoermiddel. Bij opgravingen in de omgeving van Delft zijn de afgelopen jaren een aantal vroege voorgangers van de schaats aangetroffen. Deze zogenaamde ‘glissen’ zijn gemaakt van dierenbotten. Deel II, vervaardiging en gebruik van een glis.
De schaats is bij uitstek een Nederlands vervoermiddel. Bij opgravingen in de omgeving van Delft zijn de afgelopen jaren een aantal vroege voorgangers van de schaats aangetroffen. Deze zogenaamde ‘glissen’ zijn gemaakt van dierenbotten. Deel III, het laatste deel, de analyse van de gevonden glissen uit de Harnaschpolder.
Vuur maken was een enorme stap voor de mens, maar in een stad als Delft was het ook gevaarlijk. In het begin waren de meeste huizen van hout en riet. Eén vonk op een rieten dak kon al snel een grote stadsbrand veroorzaken. Daarom moesten de bewoners heel voorzichtig zijn met hun stookplaats.
Speelgoed wordt veelvuldig gevonden bij archeologische opgravingen en Delft is daarbij geen uitzondering. Speelgoed bestaat al zo lang als de mens bestaat! Dit is deel 2 in de serie over speelgoed gevonden in de Delftse bodem.
Speelgoed wordt veelvuldig gevonden bij archeologische opgravingen en Delft is daarbij geen uitzondering. Speelgoed bestaat al zo lang als de mens bestaat! Dit is het derde en laatste in de serie over speelgoed gevonden in de Delftse bodem.
Bij een opgraving in de Delftse stadsgracht is een vroege telescoop gevonden. Het instrument wordt gekoppeld aan Hans Lipperhey en dateert uit het begin van de zeventiende eeuw.
Bij een Romeinse vindplaats aan de rand van Delft is een bijzonder object gevonden: een fragment van een theatermasker. De vondst laat zien hoe elementen uit de Romeinse cultuur ook buiten steden werden gebruikt.
In de Romeinse tijd werden enorme hoeveelheden servies uit België en Duitsland naar Nederland verscheept. Toch bleven lokale boeren ook hun eigen aardewerk maken, vaak in open vuren of zelfgebouwde ovens. Langs de Harnaschkade in Den Hoorn vonden archeologen in 2007 resten van zo’n bijzondere constructie.
De Ada van Hollandlaan heette tot niet zo lang geleden de Madelaan. Het was de vroegere toegangsweg tot het kasteel. Bij opgravingen in 2015 achter het voormalige station van Delft vonden archeologen van Archeologie Delft een deel van deze oude weg terug.
In de Spoorzone zijn de fundamenten van de oude Schoolpoort en een enorme toren gevonden. Deze poort was anders dan alle andere poorten in Delft: er liep geen water doorheen en hij leidde niet naar een grote stad. De bijbehorende toren was met een breedte van acht meter veel zwaarder dan normaal. Archeologen vermoeden dat deze bijzondere toegang speciaal was gebouwd voor adellijke families die vanuit hun kasteel rechtstreeks naar de Oude Kerk wilden gaan.
In en om Delft hebben in de Middeleeuwen verschillende mannen- en vrouwenkloosters gestaan. Een van de grootste was het Sint Ursulaklooster, dat werd bewoond door zusters van `de derde orde der Franciscanessen’.
In 2016 zijn de overige resten van de fundering van de Bagijnetoren ontgraven, schoongemaakt en ingemeten. In de oostelijke tunnelbuis kwam de tweede achtermuur van de hoefijzervormige fundering tevoorschijn en tussen beide muren de resten van een gemetseld riool.
In 2016 zijn de resten van de fundering van de Bagijnetoren verwijderd. In de gietende regen werd het muurwerk gesloopt met behulp van een hydraulische hamer aan een graafmachine.
In dit artikel lees je over een bijzondere vondst uit een Delftse beerput. Het gaat om een kraagkandelaar uit rond 1600 die tijdens onderzoek een verrassing opleverde. De kandelaar bleek vakkundig gerepareerd te zijn. Dat vertelt ons meer over hoe mensen vroeger met waardevolle spullen omgingen. Zo geeft deze vondst een inkijk in het dagelijks leven van toen.
Tijdens het blootleggen van de Schoolpoort hebben archeologen een verrassing ontdekt: de fundamenten zijn veel zwaarder en dieper dan gedacht. In tegenstelling tot andere torens heeft deze poort een dichte achtermuur en een bijzondere vloer van veldkeien. De vondst bewijst dat de poort in één keer is gebouwd in een bestaande wal. Dit geeft ons unieke informatie over hoe Delft zichzelf vroeger beschermde tegen indringers.
In de oude stadsgracht van Delft is een bijzonder onderdeel van een harnas gevonden: een ijzeren kaphandschoen. Dit pantser beschermde de hand en onderarm van een vechter tegen zwaardsteken. De handschoen komt uit de late 16e of vroege 17e eeuw en is bijna compleet gevonden, inclusief de klinknagels en een koperen gesp. Experts onderzoeken nu hoe deze zeldzame vondst het beste bewaard kan blijven.
Dankzij het gebruik van een metaaldetector hebben we onlangs een bijzonder voorwerp gevonden: een ijzeren vishaakje uit de late 14e of vroege 15e eeuw. Het haakje is na al die tijd nog helemaal compleet en zelfs de punt is nog scherp. Hoewel een vishaakje heel gewoon lijkt, vertelt deze vondst ons veel over het dagelijks leven in het oude Delft.
Bij het onderzoek in de Spoorzone is een laag steenkool gevonden op een onverwachte plek. Hoewel we steenkool vaak koppelen aan de moderne industrie, komt deze vondst uit een sloot van rond het jaar 1400. Het steenkool lag verstopt onder de oude stadswal. Dit bewijst dat Delftenaren al honderden jaren vóór de stoommachine steenkool gebruikten, waarschijnlijk voor vroege industrie zoals de glasblazerij.
Bij werkzaamheden bij de Phoenixparkeergarage leggen archeologen resten bloot van de Hiëronymustoren. Onder de stadswal blijkt een gemetselde tunnel te liggen die toegang gaf tot de toren. De vondsten leveren nieuwe informatie op over de ligging, opbouw en hoogte van de stadswal. Zonder dat de toren zelf volledig zichtbaar is, ontstaat zo toch een duidelijker beeld van dit verdwenen bouwwerk.