Onderzoek naar het Middeleeuws ziekenhuis onder de Gasthuisplaats

Oprichting van het ziekenhuis 

In 1252 stichtte jonkvrouw Rikarde van Holland een ziekenhuis op de Gasthuisplaats. Eeuwenlang vonden hier armen, zieken en ouderen zorg en onderdak. Het gasthuis groeide uit tot een groot complex met ziekenzalen, een kapel en een apotheek. 

In 1968 verhuisde het Reinier de Graaf ziekenhuis van de Gasthuisplaats naar een nieuwe locatie. Het terrein werd grotendeels geasfalteerd. Onder dat asfalt bleef het verleden bewaard. Tot archeologisch onderzoek dat verleden weer zichtbaar maakte. 

Archeologisch onderzoek voorafgaand aan een nieuw park 

Aanleiding voor dit archeologisch onderzoek was de aanleg van een nieuw stadspark op deze plek. Archeoloog Bas Penning van Erfgoed Delft vertelt: "Dit onderzoek geeft ons een unieke kans om het dagelijks leven van eeuwen geleden te ontdekken én te begrijpen hoe zorg en verzorging in de middeleeuwen werden georganiseerd." 

Resten van de mannenzaal en een oud riool 

In een van de werkputten vonden archeologen een deel van een beerkelder. Deze kelder hoorde bij de mannenzaal, een vleugel die het gasthuis in de 15e eeuw kreeg. Onder een oud straat- of vloerniveau lagen twee riooltjes met sporen van de vroegere ontlasting. Een van deze riooltjes was fraai gemetseld van IJsselsteentjes en had een sierlijke boogconstructie. 

Afb. boven: Een deel van de eerder ontdekte beerkelder van de mannenzaal van het oude gasthuis.	Afb. boven: Een riooltje, fraai gemetseld van IJsselsteentjes met een mooie boogconstructie. Met dank aan Jean Paul Bakx.

De kapel van het gasthuis 

In 1264 kreeg het gasthuis toestemming om een kapel te bouwen, met een eigen priester. Vanaf dat moment werd er ook bij de kapel begraven. In de 14e eeuw groeide Delft sterk. Daardoor werd het kerkhof naast de kapel in 1351 uitgebreid. Ook binnen de kapel mochten vanaf toen mensen begraven worden. 

In de eerste helft van de 15e eeuw werd de kapel vergroot. In 1433 wijdde de bisschop van Utrecht het nieuwe altaar. Tijdens het onderzoek vonden archeologen de fundering van deze kapel terug, met de oude vloer er nog deels naast. 

Afb. boven: Zuidelijke muurfundering van de kapel met steunbeer (midden), waar later nog een muurklamp koud tegenaan is gezet (links). Naast deze muurklamp is nog bruine grond zichtbaar die kan worden geïnterpreteerd als de grond waarin werd begraven. Hierin is onder andere menselijk bot en kisthout aangetroffen. Rechts op de foto is een deel van de kapelvloer zichtbaar. Met dank aan Jean Paul Bakx.

Ten zuiden van de kapel lagen twee grote kuilen met puin en met menselijke en dierlijke botten. Deze botten kwamen waarschijnlijk uit graven die ooit zijn geruimd. Tussen deze kuilen lag ook nog een intact graf, met een skelet dat nog in de oorspronkelijke houding lag. 

Sporen van huizen en bedrijven

Aan de noordoostkant van de Gasthuisplaats, bij de Huyterstraat, lag een deel dat nooit bij het gasthuis hoorde. Hier stonden vanaf de 13e eeuw particuliere huizen en bedrijven. Archeologen vonden hier muurresten uit verschillende periodes. Kloostermoppen wijzen op een datering vanaf de 14e eeuw, IJsselsteentjes op een datering vanaf de 17e eeuw. 

Afb. boven: Muurresten aangetroffen in proefsleuf 4.De linkermuur hoort bij het gebouw verwacht in sleuf 4, zie de kaart.	Afb. boven: Aangetroffen muurresten in proefsleuf 5. Op de voorgrond een muurrestant van kloostermoppen waarop een betonnen constructie is gezet. Met dank aan Hélène Lepage.

Vastleggen met 3D-technologie

Tijdens het onderzoek testte Erfgoed Delft voor het eerst 3D-fotogrammetrie. Met een smartphone en een nauwkeurige GPS legden archeologen de werkputten digitaal vast. Dit leverde gedetailleerde 3D-modellen op van de situatie in het veld. 

Delft Gasthuisplaats Werkput 1 by ArcheologieDelft on Sketchfab

Lees meer over het gasthuis in een middeleeuws Delft. (pdf).