Voor mij als materiaalspecialist is elke werkdag een verrassing. Ik weet nooit wat ik tegen ga komen bij het openmaken van een nieuwe doos met vondsten. En dat is met de vondsten uit het depot van de gemeente Delft niet anders.
Ik zie hele oude dingen, zoals Romeinse mantelspelden, maar ook voorwerpen die niet zo heel lang geleden in de grond terechtgekomen zijn. Soms zijn het alledaagse dingen, zoals knoopjes en kledinghaakjes, maar soms juist hele luxe voorwerpen zoals zilveren boekbeslag.
En elke dag is er wel een vondst die ik nog nooit eerder heb gezien. Zo’n vondst is een kleine boot, dat, samen met een nog kleinere roeiboot, gevonden is in een pand aan de Oude Delft.
Afb. boven: Bootje na reiniging.
Het bootje is gemaakt van blik en het is er slecht aan toe. Er zitten grote gaten in en het zag eruit of het elk moment in elkaar kon storten. De buitenkant was geverfd, maar van de kleuren was weinig meer te zien. Totdat Karin Abelskamp, de conserveringsspecialist, het oppervlak heel voorzichtig schoonmaakte. Nu kunnen we zien dat het onderste deel rood of roodbruin geverfd was, met een zwarte horizontale lijn en daarboven een crèmekleurig deel. De verf van het bovenkant is helaas verdwenen.
Langs de rand zitten kleine nokjes; hier zat waarschijnlijk de reling. Een loden staafje onderin het ruim zorgt voor een goede ligging in het water. Binnen in het ruim zit ook het opwindmechanisme, maar het werkt niet meer. Het bootje kon worden opgewonden met een sleutel die uit de schoorsteen steekt en de vorm van een wolkje heeft. Het is duidelijk een stoombootje!
Blikken opwindspeelgoed werd voor het eerst gemaakt in Duitsland, al in de 19e eeuw. In het begin maakten de fabrikanten vooral dieren en mensfiguren, later kwamen er ook schepen, treinen en auto’s bij. Aan het einde van de eeuw werd dit speelgoed volop geëxporteerd, onder andere naar Nederland. Zelfs vliegend speelgoed werd gemaakt, vliegtuigen, luchtballonnen en zeppelins. Die konden helaas niet los vliegen, maar hingen aan een touw of reden over de grond.
Nog tot de tweede wereldoorlog kwam het meeste blikken speelgoed uit Duitsland, en ook deze boot is zeer waarschijnlijk in Duitsland gemaakt. Het was toen een vrij kostbaar stukje speelgoed en zeker niet voor iedereen betaalbaar. Zou de gelukkige eigenaar zo’n 100 jaar geleden zijn (of haar) bootje in de gracht voor zijn huis hebben laten varen?
Dit bootje is bijzonder, omdat we eigenlijk weinig vondsten tegenkomen die gericht zijn op kinderen. De waarde van het materiaal is niet groot, maar dat maakt voor ons niet uit. Uiteindelijk gaat het om de informatie die zo’n voorwerp ons geeft. Een kijkje in het leven van de mensen die vroeger in Delft woonden en werkten.
Afb. boven: Een blikken opwindboot uit de collectie van Museum Rotterdam. Het is een kanonneerboot met een geschutskoepel en een intacte reling uit de periode 1915-1925. De vorm van de stoomwolk is identiek aan de wolk van het Delftse bootje en waarschijnlijk zijn beide boten door dezelfde fabrikant gemaakt. Het Rotterdamse exemplaar is niet in de grond terechtgekomen en is daarom in een relatief goede staat. Foto: Museum Rotterdam.