Hand gesmede spijkers bestaan er in veel varianten. Het is belangrijk te beseffen dat deze hand gesmede spijkers elk op maat gemaakt werden voor een specifiek doel. Hand gesmede spijkers worden vanaf de industriële revolutie langzaamaan vervangen door de draadnagel. Het verschil van deze twee soorten is makkelijk te herkennen. Hand gesmede spijkers (afb. 1) zijn te herkennen aan de vierkante schacht, terwijl draadnagels een ronde schacht hebben.
Afbeelding 1: Een hand gemede spijker (5 duims).
Twee soorten hand gesmede spijkers
Spijkers werden niet alleen gesmeed uit ijzer, maar ook uit koper en brons. De ijzeren spijkers kunnen onderverdeeld worden in twee categorieën, namelijk in broze spijkers en taaie spijkers. Broze spijkers bestaan uit zeer hard ijzer met een kleine kop. Deze spijkers werden vaak gemaakt voor het vastzetten van bijvoorbeeld vloerdelen. De punt van deze spijker heeft over het algemeen vierzijden. Taaie spijkers hebben andere eigenschappen. De punt van deze spijker is hoofdzakelijk tweezijdig, ze hebben kantige koppen en werden vaak gebruikt om muurankers en gehengen vast te zetten (afb. 2).
Afbeelding 2: Een hand gesmede taaie spijker (6 duims).
Formaten spijkers
Hand gesmede spijkers zijn er in verschillende maten. De lengte van de spijkers werd vroeger weergegeven in duimen. Een duim is een oude lengtemaat die overeenkomt met ongeveer 2,5 centimeter. De grootste spijkers hadden een lengte van 4, 5, 6, 7 of 8 duimen en waren dan vaak taaie spijkers. Kleine spijkers hadden een lengte van ¾, 1, 1 ¼, 1 ½, 1 ¾, 2, 2 ½, 3 en 3 ½ duimen. Spijkers werden vaak in grote partijen ingekocht. Ze werden dan per duizend stuks gewogen. Duizend 4 duims-spijkers hadden een gewicht van 40 kilo. Duizend 2 duims-spijkers hadden een gewicht van 10 kilo. De spijkers werden gewogen nadat het met pakpapier en touw was ingepakt.
Afbeelding 3: Drie hand gesmede spijkers, de bovenste spijkers (1 ¼ duims) zijn allebei licht gebogen en behoren waarschijnlijk aan eenzelfde bouwelement. Dit betreffen broze spijkers. De onderste spijker (3 ½ duims) is ongebogen en betreft een taaie spijker.
Informatie uit spijkers
Bij archeologische opgravingen worden vaak spijkers aangetroffen die in een slechte staat verkeren waardoor er weinig informatie uit te halen valt. Het is meestal wel vast te stellen wat de minimale lengte is geweest. Wanneer men een dun stuk hout wil bevestigen aan een dik stuk hout (bijvoorbeeld bij vloerplanken met vloerbalken) moet de spijker in vuistregel twee keer zo lang zijn als de dikte van het dunste hout. Wanneer een grote hoeveelheid spijkers gevonden wordt bij een archeologische opgraving kan het zijn dat er veel spijkers van hetzelfde formaat zijn (afb. 3). Ook is het mogelijk dat er spijkers bij zitten waarbij de schacht is omgeslagen. Dit werd gedaan om de spijker goed vast te zetten. De dikte van het hout waar deze spijker dan ingeslagen was is hetzelfde als de afstand tussen de onderkant van de spijkerkop en het omslagpunt van de schacht.
Auteurs Willem Jongbloed en Nicole Schoute zijn metaaldetectiespecialisten.