Als ijzer een tijd onder de grond heeft gelegen zit er vaak een laag roest en aangekoekte grond/klei/steentjes op. Soms kun je niet eens zien wat het precies is. Daarom halen we die roest eraf. Daarna moeten we de voorwerpen een behandeling geven zodat ze voor langere tijd bewaard kunnen worden. Want als we dat niet doen gaat het ijzer gewoon weer opnieuw roesten.
Roest rust dus.. niet zomaar!
(Hoef)ijzer(s)! Leuk?
Wij vinden van wel! IJzer is een veelgebruikt metaal voor voorwerpen die tegen een stootje moeten kunnen. De smid had er zijn handen vol aan. Denk maar aan gereedschappen, wapens en grote kookpotten. Maar dus ook al die hoefijzers uit de Huyterstraat in Delft. Ze zijn er in allerlei soorten en op maat gemaakt zodat de paarden veilig op pad konden. Sommige hoefijzers waren al een beetje schoon maar de meesten zaten nog onder de roest.
Hoe haal je de roest eraf?
Eerst hebben we alle hoefijzers goed onder de microscoop bekeken en met ons handgereedschap een beetje schoongemaakt. IJzercorrosie kan heel hard zijn en dan gaan we verder in onze speciale straalcabine. Daarin wordt onder lichte druk aluminiumpoeder op het ijzeroppervlak gespoten waardoor de roest loslaat. Dan komen er soms leuke dingen tevoorschijn, zoals de letters op de teen van dit hoefijzer. Het is de afdruk van een stempel en als je goed kijkt staat er: HIPP(O). En dat is weer de Oudgriekse naam voor paard: Hippo.
De Romeinen hadden trouwens ook al een ijzerbeslag voor paardenhoeven: hipposandalen. Die werden overigens niet met spijkers in de hoeven geslagen maar met een leren riempje vastgezet. Dat is wel een stuk makkelijker losmaken dan met al die nagels in een paardenhoef...
Afb. boven: Het stempel HIPP(O) op hoefijzer (H3-1169)
Waarom moet het ijzer in bad?
Na het schoonmaken moeten de ijzeren voorwerpen in een warm waterbad waar chemicaliën aan zijn toegevoegd. Hiermee worden zouten uit het ijzer gehaald, die anders voor nieuwe roest zorgen. In een eerdere blog was al een foto te zien van alle hoefijzers in bad. We hebben ze wel in groepjes bij elkaar gedaan en een gekleurd label gegeven om ze goed uit elkaar te kunnen houden.
Deze behandeling heeft een half jaar geduurd, waarbij we elke vier weken het bad hebben ververst. Met een test konden we zien of alle zouten weg waren en daarna hebben we de hoefijzers laten drogen.
Afb. boven: Orthopedisch hoefijzer H3-1215 voor en na conservering.
Waarom zijn de hoefijzers bijna zwart?
Als we nu niets meer met de hoefijzers zouden doen kunnen ze alsnog weer gaan roesten. In de lucht om ons heen zit namelijk zuurstof en vocht en daar reageert ijzer mee. Ook kan er vuil en stof op komen. Om dit te voorkomen hebben we een paar beschermlagen op het ijzer aangebracht. Daardoor is het donkerder geworden. Hoe groot het verschil is tussen een roestig en een geconserveerd hoefijzer is te zien aan dit bijzondere orthopedisch exemplaar met voetplaat.
Auteur Karin Abelskamp is conserveringsspecialist en restaurator.