Het gebruik van een rekenpenning
Rekenpenningen werden vanaf de 12de/13de eeuw gebruikt in de Nederlanden om mee te kunnen rekenen op een rekenbord. Men hield met deze penningen de boekhouding bij. De penningen werden op een rekenbord gelegd en zo kon men bijhouden hoe de zaken ervoor stonden. Dit rekensysteem is vergelijkbaar met het latere telraam waarbij naar horizontale/verticale richting kraaltjes kunnen worden geschoven. Deze rekensystemen werden gebruikt omdat veel mensen nog niet konden rekenen met pen en papier.
Vanaf het begin van de 17de eeuw veranderde de functie van de rekenpenning. Men had andere methoden om te kunnen rekenen. Men gebruikte de rekenpenning meer als speelpenning of fiche. Het uiterlijk van de rekenpenning veranderde mee.
Het uiterlijk van de rekenpenning
| De oude middeleeuwse rekenpenningen worden weinig aangetroffen. De door Vestigia behandelde rekenpenningen uit de collectie van Delft dateren uit de 16de/17de eeuw. Deze zijn geslagen in de overgang van een rekenmiddel naar een speelpenning. Geleidelijk werden de penningen kleiner en kwamen er politieke voorkeuren op te staan. Op de rekenpenningen uit het zuidelijke deel van Nederland stond de buste van Philips II (afb. 1) |
Afbeelding 1: Grote koperen rekenpenning met Philips II van Spanje, 1597. |
| Neurenberg werd het grootste productiecentrum voor het vervaardigen van rekenpenningen. In de randtekst van Neurenbergse rekenpenningen staat vaak de fabrikant. Hans Krauwinckel was een grote fabrikant die met zijn zoon in Neurenberg tussen 1586 en 1635 heel veel rekenpenningen heeft geslagen. De rekenpenningen van deze fabrikant zijn te herkennen aan de herkenbare keizerlijke rijksappel op de achterzijde van de penning (afb. 2) |
Afbeelding 2: Rekenpenning van Hans Krauwinckel II met keizerlijke rijksappel, 1586-1635 |
| Tijdens het determineren van de metaalvondsten kwam een bijzondere rekenpenning tevoorschijn. Het betreft een rekenpenning uit 1597 die is geslagen ter herinnering aan de grote overwinning die behaald was door prins Maurits bij Turnhout. Op deze bijzondere en historische rekenpenning staat de volgende tekst “ORDIN / AVSPIC. PRIN / MAVRI. DVCTV / HOSTE. AD. TVRN / HOVTVM. CAESO / DECEM. OPIDIS. ET / TRIBVS. ARCIBVS / EXPVG. ET. TOTA / CISRHE. DITIO / NE PACATA / 1597" (onder het oppergezag der staten, en het beleid van prins Maurits de vijand bij Turnhout verslagen, tien steden en drie sterkten veroverd, en het hele land aan deze zijde van de Rijn de vrede gebracht). |
Afbeelding 3: Rekenpenning ter herinnering aan de overwinning van prins Maurits, 1597 |
Auteurs Willem Jongbloed en Nicole Schoute zijn materiaal- en conserveringsspecialisten.