Huizenonderzoek

Bronnen en stappenplan voor huizenonderzoek 

Wil je meer weten over de geschiedenis van een huis in Delft? Op deze pagina lees je hoe je onderzoek doet naar een pand, de bewoners en eigenaren, de bouwgeschiedenis en de omgeving. Dit type onderzoek wordt ook wel huizenonderzoek, pandgeschiedenis of bouwhistorisch onderzoek genoemd. 

Je vindt hier een praktische onderzoeksopzet en uitleg bij de belangrijkste archiefbronnen. Zo kun je stap voor stap informatie verzamelen en je onderzoek overzichtelijk opbouwen. 

Zo pak je huizenonderzoek aan 

Bij huizenonderzoek werk je het beste van het heden naar het verleden. Je begint met de informatie die je al hebt en volgt daarna het spoor terug in de tijd. Daarbij is het handig om te werken met vaste onderzoeksvragen. 

De vier hoofdvragen 

1. Wie waren de eigenaren van het pand?
2. Wie waren de bewoners of gebruikers?
3. Wat is de bouwgeschiedenis van het huis?
4. Zijn er afbeeldingen van het pand te vinden? 

Deze vragen hangen met elkaar samen. In de praktijk lopen ze vaak door elkaar, maar deze volgorde helpt om het onderzoek gestructureerd aan te pakken. 

Begin in het heden 

Start het onderzoek met bekende gegevens, zoals het adres, de huidige functie van het pand of recente verbouwingen. Van daaruit werk je stap voor stap terug in de tijd. 

Je kunt ook direct zoeken naar afbeeldingen. Via onze website kun je zoeken in foto’s, prenten, kaarten en plattegronden. Houd er rekening mee dat sommige beelden vanwege auteursrechten alleen te bekijken zijn in de studiezaal, via de interne beeldbank. 

Van heden naar verleden: werken met archieven 

Bij elk tijdvak zijn er bronnen die als hoofdroutes dienen. Daarnaast zijn er zijpaden en alternatieve routes die aanvullende informatie kunnen opleveren. 

In eerste instantie is informatie altijd op te zoeken in onze verschillende archieven die via uitgebreid zoeken in onze collecties te vinden zijn. Je kunt bijvoorbeeld je adres intypen en kijken wat alvast naar boven komt.  

Deze pagina kan daarbij helaas niet op alle details ingaan. Kom je er niet uit, dan helpen medewerkers van het Stadsarchief je graag verder. Daarnaast kun je in ons cursusaanbod ook een cursus huizenonderzoek vinden. 
 
Verder verwijzen wij je ook graag door naar de website Achter de gevels van Delft. Zij hebben een uitgebreide handleiding geschreven over hoe je een historisch huizenonderzoek het beste kan aanpakken. 

Het uitgebreid zoeken in de collecties is de eerste gangbare plek om alvast oriënterend te zoeken in ons archief. De meer verdiepende bronnen zullen in kopjes hieronder verder worden uitgelegd. 

Belangrijke bronnen voor huizenonderzoek

In huizenonderzoek is er een belangrijke scheiding tussen de periode van vóór 1832 en ná 1832. Dat jaar is namelijk het jaar waarin in Nederland het kadaster begon. Vanaf dat moment zijn huizen, percelen en grenzen nauwkeurig opgemeten en zijn ze betrouwbaar te volgen tot aan de huidige tijd. Vanaf 1832 werden eigenaren en grenzen exact vastgelegd in het kadaster. 

Voor de periode tot 1832 komen de gegevens uit verschillende registers, zoals huizenprotocollen, belastinglijsten en notariële akten. Voor de binnenstad van Delft zijn veel van deze gegevens samengebracht in het  HisGIS  en gekoppeld aan percelen en adressen.

Literatuur

In boeken en tijdschriften is vastgelegd wat anderen al hebben onderzocht. In onze collecties kun je bibliotheek aanvinken en publicaties opzoeken en reserveren, bijvoorbeeld door de straatnaam als trefwoord te gebruiken.  

Niet alle relevante literatuur vind je op deze manier. Voor een volledig beeld is het verstandig om systematisch op onderwerp te zoeken. Ook publicaties over buurpanden kunnen waardevolle informatie bevatten.